ตำนานแม่โจ้ ตอนที่ 9

ดร. เสาวรัจ นิตยวรรธนะ

อาจารย์ เสาวรัจ นิตยวรรธนะ ได้รับพระราชทานปริญญาเทคโนโลยีการเกษตรดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาเทคโนโลยีอุตสาหกรรมอาหาร จากมหาวิทยาลัยแม่โจ้ เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2532 ท่านเป็นอาจารย์เคมีประยุกต์ที่ดีเด่น สามารถนำความรู้และประสบการณ์ไปพํฒนาอุตสาหกรรมเกษตรได้อย่างมีประสิทฺธิภาพ เป็นผู้บุกเบิกด้านการศึกษาเกษตร ได้เริ่มเปิดสอนหลักสูตรประโยคครูมัธยมเกษตรกรรมขึ้นเป็นครั้งแรกในวิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้ เมื่อปี พ.ศ 2500

ต่อมาเมื่อลาออกจากราชการและได้ไปทำงานในวงการอุตสาหกรรมน้ำตาล ได้เป็นผุ้นำเอาวิธีการซื้อขายอ้อยแบบ ซี ซี เอส ซึ่งเป็การซื้ออ้อยตามน้ำหนักและคุณภาพของอ้อย ซึ่งเป็นระบบที่ให้ความยุติธรรมแก่เกษตรกรผู้ปลูกอ้อยและโรงงานน้ำตาล ทำให้เกิดการเพิ่มผลผลิตและคุณภาพของน้ำตาลมีมากกขึ้น โดยเฉพาะการผลิตน้ำตาลทรายขาว และน้ำตาลทรายขาวบริสุทธิ์ และเป็นที่ยอมรับกันโดยทั่วไปตราบทุกวันนี้

เกิด วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2463 อำเภอตะกั่วป่า จังหวัดพังงา

บิดาชื่อ หลวงบำรุงโลหภูมิ (ชื่อเดิม ผดุง นิตยวรรธนะ)

มารดา นางหวน (สกุลเดิม สุวารี)

การศึกษา พ.ศ 2481 จบชั้นมัธยมปีที่ 8 จากโรงเรียนกรุงเทพคริสเตียน

พ.ศ 2485 จบปริญญาตรี สาขาวิชาเคมี จากจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

พ.ศ. 2498 จบปริญญาโท การสอนวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยคอร์เนล สหรัฐอเมริกา

ครอบครัว แต่งงานกับ คุณ ไอรีน เนียลเซ็น เมื่อ ปี พ.ศ 2487 มีบุตรธิดารวม 8 คน

การทำงาน พ.ศ 2485-2489 เป็นอาจารย์ โรงเรียนเตรียมวิทยาลัยเกษตรศาสตร์แม่โจ้ เชียงใหม่

(ตั้งแต่ แม่โจ้ รุ่น 9-13)

พ.ศ. 2489-2493 ลาออกไปทำงานส่วนตัว

พ.ศ. 2493 กลับเข้ารับราชการเป็นอาจารย์ที่โรงเรียนเกษตรกรรมแม่โจ้

(ตั้งแต่ รุ่น 15)

พ.ศ. 2497-2499 ไปศึกษาต่อปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยคอร์เนล สหรัฐอเมริกา

พ.ศ. 2500 จัดทำและดำเนินการเปิดการเรียนหลักสูตรฝึกหัดครูมัธยมเกษตรกรรม (ปม.ก.)

ที่วิทยาลัยเกษตรกรรมแม่โจ้ เชียงใหม่ ซึ่งได้รับการยกฐานะเป็นวิทยาลัยเกษตรกรรม เมื่อ วันที่ 24 มิถุนายน 2499

พ.ศ. 2504 ย้ายไปดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการวิทยาลัยเกษตรกรรมบางพระ ชลบุรี

พ.ศ 2506 ลาออกจากราชการไปดำรงตำแหน่งผู้จัดการโรงงานน้ำตาล สุพรรณบุรี

พ.ศ. 2532 รับพระราชทานปริญญาดุษฎีบัณฑิตกิตติมศักดิ์ สาขาเทคโนโลยีอุตสาหกรรม อาหาร จาก มหาวิทยาลัยแม่โจ้

พ.ศ. 2537 เนื่องจากสุขภาพไม่ดี จึงลาออกจากธุรกิจอุตสาหกรรมน้ำตาล

เสียชีวิต เมื่อวันที่ 17 เมษายน 2549

รวมอายุ 86 ปี

ความผูกพัน เป็นระยะเวลานานมากกว่า 17 ปี ที่ ดร. เสาวรัจ นิตยวรรธนะ ได้มาเป็นอาจารย์ที่แม่โจ้ นับตั้งแต่ ปี พ.ศ. 2485 เป็นต้นมา ลูกแม่โจ้ตั้งแต่ รุ่นที่ 9 มาจนถึงรุ่น 25 ได้มีโอกาสพบเห็น ท่านมากน้อยตามแต่โอกาสและวิชาการเรียนการสอนในสมัยนั้น แม้ท่านจะลาออกไปทำงาน ส่วนตัวในช่วง พ.ศ 2489-93 เป็นเวลา 5 ปี ก็ตาม บุคคลิกและนิสัยของท่านทำให้พวกเราชาว แม่โจ้ จดจำท่านอาจารย์ได้เป็นอย่างดี

ในงาน 84 ปี เสาวรัจ นิตยวรรธนะ ที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์บางขนเมื่อปีที่แล้ว ท่านได้กล่าว ว่า ท่านมีความผูกพันกับแม่โจ้มาก เพราะท่านมาทำงานที่แม่โจ้เมื่อท่านยังหนุ่มๆ เล่นกิฬาฟุตบอลกับลูกศิษย์อย่างไม่ถือตัว ท่านเน้นว่า “ อย่ากลัวที่จะทำในสิ่งที่ถูก” Do Right Fear Not. อาจารย์ พนม สมิตานนท์ ชวนท่านไปสอนที่แม่โจ้ท่านก็ไป เพราะท่านถือว่า ลูกผู้ชายต้องสู้ ไปอยู่แม่โจ้แรกๆ นั้น ลูกศิษย์กับอาจารย์อายุเท่าๆกัน ท่านเป็นข้าวนอกนาของแม่โจ้ ท่านจึงคลุกคลีและเล่นกิฬาเพื่อความสามัคคี ท่านเป็นคนมีความอ่อนน้อม ถ่อมตน และเป็นกันเองกับทุกคน จนท่านสามารถชนะใจลูกศิษย์ได้ ในทีมฟุตบอลแม่โจ้นั้น ท่านเป็นทั้งโค๊ชและผู้เล่น ท่านสามารถเล่นได้ทุกตำแหน่ง ไม่ว่าจะเป็นฝ่ายรุกหรือรับก็ตาม ทำให้ทีมฟุตบอลแม่โจ้ทั้งทีมนักเรียนและทีมประชาชนมีความแข็งแกร่ง เป็นที่ชื่นชอบของผู้ดูเป็นอย่างมาก โดยเฉพาะลูกเตะมุม อาจารย์เสาวรัจจะทำประตูได้ทุกครั้ง

ดร.เสาวรัจ นิตยวรรธนะ เป็นครู เป็นนักวิทยาศาสตร์ สนับสนุนให้นักศึกษาแม่โจ้ฝึกปลูกเลี้ยงกล้วยไม้สมัยใหม่และจัดเป็นวิชาเลือกที่เปิดสอนในหลักสูตร ปม.ก. ใน ปี พ.ศ. 2501 โดยเชิญ ดร.พิศิษฐ์ วรอุไรมาเป็นอาจารย์สอน และใช้บ้านพักของท่านเป็นเรือนเลี้ยงกล้วยไม้ ชั้นล่างทำเป็นห้องเพาะกล้วยไม้

ในเดือนสิงหาคม 2502 สมาคมกล้วยไม้เชียงใหม่จัดประกวดกล้วยไม้ขึ้น ปรากฏว่า กล้วยไม้ฟ้ามุ่ยต้นที่เลี้ยงในแม่โจ้ชนะเลิศรางวัลยอดเยี่ยม ได้รับประกาศณียบัตร First Class Certificate: FCC เป็นกล้วยไม้ต้นแรกที่ได้รับการจดทะเบียน ยังความปลาบปลืมให้แก่นักศึกษาแม่โจ้เป็นอย่างมาก วงการกล้วยไม้จึงแวะไปเยี่ยมชมไม้ต้นนี้ในแม่โจ้ตลอดมา

ดร.เสาวรัจจึงให้มีการศึกษาเรื่องการผสมพันธ์กล้วยไม้เพื่อเอาเมล็ดเพาะ ตลอจนการเพาะเลี้ยงและดูแลต้นอ่อน การศึกษาเรื่องกล้วยไม้จึงได้เริ่มอย่างจริงจังขึ้นแม่โจ้จากจุดนี้เป็นต้นมา จะเรียกว่า งานกล้วยไม้นั้นได้ก่อให้เกิดสาขาวิชากล้วยไม้ครั้งแรกในหลักสูตรปริญญาตรี ของภาควิชาเทคโนโลยีทางพืช คณะผลิตกรรมการเกษตร นอกเหนือจากยาสูบ เมื่อแม่โจ้ได้รับการสถาปนาเป็นสถาบันเทคโนโลยีการเกษตรในปี 2518

ศิษย์ของท่านคนหนึ่งในหลายๆ คน ที่สนใจเรื่องกล้วยไม้ คือ อาจารย์ บุญ กล่อมจอหอ ได้รับช่วงงานนี้ เมื่อท่านอาจารย์เสาวรัจไปย้ายไปดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการวิทยาลัยเกษตรกรรมบางพระในปี พ.ศ. 2504

****************************

เรียบเรียงจาก/ 1)หนังสือที่ระลึก 84 ปี เสาวรัจ นิตยวรรธนะ บก. ศ.ดร. ไสว พงษ์เก่า แม่โจ้ 15 มก.14

2)อาจารย์ เสาวรัจ นิตยวรรธนะ“ ผู้เริ่มงานกล้วยไม้ครั้งแรกที่แม่โจ้” ธนิต มะลิสุวรรณ แม่โจ้ 20

*****

เรียบเรียงสำหรับออกอากาศรายการ แม่โจ้เมื่อวันวาน

สงวน จันทร์ทะเล
ที่ปรึกษาอธิการบดีด้านกิจการศิษย์เก่าสัมพันธ์

7 กรกฎาคม 2549

Updated: August 27, 2006